Kûtü’l Amâre 1916 / Olaylar, Hatıralar, Raporlar

By | 6 Şubat 2018

1. yılını, geçtiğimiz günlerde dolduran Kronik Kitap yayınlarının çıkardığı, Mehmet Yaşar Ertaş ve Hâcer Kılıçaslan tarafından hazırlanan eser, Kûtü’l Amâre zaferi hakkında birçok ilim adamının katkılarıyla ortaya çıkmış zengin bir çalışma…

Kitabın ilk bölümünde Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın Kûtü’l Amâre Zaferi başlığı altında yapmış olduğu değerlendirmeler aktarılıyor. Ortaylı, bu zaferin Çanakkale savaşından sonra Britanya İmparatorluğu’nu zora sokan; politikalarını altüst eden ve imparatorluğun yenilmezlik inancını sarsan, dünya hâkimiyetine inanmış Britanya kamuoyunu süpheye, hatta kaosa sürükleyen büyük bir zafer olduğunu (s. 15), ancak yenilenen Türkiye’nin önemli nişanelerinden birisi olan bu zaferin, Çanakkale gibi büyük bir zaferin gölgesinde kaldığı için Türk milletinin hafızasında yer etmediğini (s. 21) belirtiyor.

İkinci bölüm, Azmi Özcan tarafından hazırlanmış olup, Kûtü’l Amâre’nin Hatırlattıkları başlığı altında o dönemki mücadelelerin ve şartların kısa bir mütalaası yapılıyor.

“Sayılar, Olaylar ve Kişilerle Kûtü’l Amâre Savaşı” başlıklı 3. bölümde, İngilizlerin hangi amaçlarla oralarda bulunduğu, Birinci Dünya Savaşı’na giden sürecin nasıl geliştiği özetleniyor. Ayrıca, Selman-ı Pak Muharebesi ve Kûtü’l Amâre Zaferi’nin genel hatları yer alırken, Süleyman Askerî, Halil Kut Paşa, Nurettin Paşa, General Townshend, Colmar von der Goltz ve Ali İhsan Sabis hakkında da kısa ve temel bilgiler veriliyor. Ayrıca, Kûtü’l Amâre kuşatması esnasında, İngilizlere ulaştırılmak üzere gelen ve içi erzak/mühimmat dolu olan fakat Osmanlı askerinin müdahale edip ele geçirerek “kendi gelen” ismini verdiği, böylece İngilizlerin direncinin kırıldığı Julnar Vapuru (s.50) hakkında da bazı bilgiler yer alıyor.

Kitabın 4. bölümü, İngilizlerin 1. Dünya Savaşı Öncesi Basra Körfezi ve Kızıldeniz üzerindeki politikalarını içerirken, Kûtü’l Amâre Savaşı’na kadar gelişen süreçle beraber savaşın seyri ve General Townshend’in esir düşmesi ve sonrasında yaşanan hadiseler de anlatılıyor. Bu bölümde, Türk askerinin şehri teslim almasından sonra Halil Paşa’nın Townshend’i ziyaret ettği, Townshend’in kılıç ve silahını Halil Paşa’ya teslim ettiği ancak Halil Paşa’nın bunları sahibine iade ettiği belirtiliyor. Bu esnada Halil Paşa, Townshend’e, kendisinin İstanbul’a götürülerek misafir edileceğini, birliğinin Anadolu’da deniz kenarında iklimi güzel yerlere gönderileceğini, kendisinin de Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa gibi karşılanacağını ifade ediyor. (s. 81) Türk askerinin Kûtü’l Amare kuşatması sonrasında teslim aldığı asker sayıları ise şu şekilde bildiriliyor; 5 general, 272 İngiliz subayı, 204 Hintli subay, 2.592 İngiliz Er, 6.988 Hintli er ve gayr-i muharip er olarak da 3.248 kişi olmak üzere toplamda 13.309 asker… (s. 82)

Necmettin Alkan tarafından hazırlanan ve “Almanların Gözüyle Kûtü’l Amâre Savaşı ve Zaferi” başlıklı beşinci bölüm, Kûtü’l Amâre’nin coğrafi konumu ve tarafların genel durumlarını, Türk askerinin Kûtü’l Amâre kuşatmasını ve İngilizlerin teslim olmalarını ve Almanların Kûtü’l Amâre zaferi hakkındaki yorumlarını içerirken, döneme ait bazı gazete küpürlerine de yer veriliyor. Bu bölümde, iki taraflar arasındaki şartların eşit olmadığı, Osmanlı askerî birliklerinin hem sayı hem de mühimmat bakımından İngilizlerden daha zayıf durumda oldukları belirtiliyor ve İngilizlerin döşedikleri telleri kesmek için makas gibi herhangi bir aletin bile olmadığı söyleniyor. (s.120)

Kitabın 6. Bölümünde, Kûtü’l Amâre’nin Muzaffer Komutanı Halil Kut Paşa’nın hayatı ve yer aldığı siyasi faaliyetler, 7. Bölümde ise Ali ihsan Sabis’in hayatı anlatılıyor.

Kitabın bir sonraki bölümü ise Kûtü’l Amâre Zaferini Tarihe Yazmak: Kûtü’l Amâre hakkında yazılmış Türkçe metinler uzerine bir deneme başlığını içerirken, Kûtü’l Amâre’nin günümüz tarih yazımında değerlendirmesi konusunda bazı incelemeler yer alıyor.

Dokuzuncu bölüm, Üç İngiliz Subayının Gözünden Kûtü’l Amâre kuşatmasını okuyuculara aktarırken, İngilizlerin açlık, sel ve bitlerle mücadelesi, Kût’a havadan yapılan bombardıman, Sabis zaferinin İngilizlerde meydana getirdiği hayal kırıklığı, tarihte bilinen ilk havadan ikmal denemesi, julnar vapurunun Türk askeri tarafından ele geçirilmesi gibi başlıkları içeriyor.

Diğer kısımlarında da bazı raporların ve son değerlendirmelerin yer aldığı, Kûtü’l Amâre Zaferi hakkında okuyucuyu doyuran, birçok ilim adamının katkıda bulunduğu ve mücadelenin en ince noktalarına kadar temas edilen bu kıymetli eser için Kronik Kitap yayınlarına ve emeği geçenlere ediyor, bu tip eserlerin daha da artmasını temenni ediyoruz…

Bir Cevap Yazın